Castità
Opere
dei Santi
Sant'Alfonso
Maria de'Liguori
Istruzione
e pratica dei confessori
Caput
IX
Animadversiones super sexto praecepto
Punctum I. De tactibus, aspectibus et verbis turpibus.
1.
et 2. An detur parvitas materiae in delectatione carnali,
aut sensibili.
3.
De tactibus.
4.
De choreis.
5.
De muliere permittente se tangi.
6.
An puella oppressa teneatur clamare.
7.
An possit unquam permittere sui violationem.
8.
De aspectibus.
9.
De verbis.
10.
De audientibus verba turpia.
1.
Il peccato contro questo precetto è la materia più
ordinaria delle confessioni, ed è quel vizio che
riempie d'anime l'inferno; onde su questo precetto parleremo
delle cose più minutamente, e le diremo in latino,
affinché non si leggano facilmente da altri che da'
confessori, o da quei sacerdoti che intendono abilitarsi
a prendere la confessione; e preghiamo costoro a non legger,
né in questo, né in altro libro di questa
materia (che colla sola lezione o discorso infetta la mente)
se non dopo tutti gli altri trattati, e quando già
sono prossimi ad amministrare il sacramento della penitenza.
2.
Ante omnia advertendum, quod in materia luxuriae (quidquid
alii dicant de levi attrectatione manus foeminae, vel de
intorsione digiti) non datur parvitas materiae; ita ut omnis
delectatio carnalis, cum plena advertentia, et consensu
capta, mortale peccatum est. Hinc damnata fuit ab Alexandro
VII. propos. 40., quae dicebat, non esse mortale osculum
habitum ob delectationem carnalem et sensibilem, quae ex
osculo oritur. Et sic etiam reprobanda est opinio admittentium
parvitatem materiae in delectatione sensibili, nempe si
vir delectetur de contactu panni serici, quia in hoc saltem
adest proximum periculum incidendi in delectationem carnalem3.
Bene tamen advertit Continuator Tournely4, aliud esse agere
propter delectationem; aliud cum aliqua delectatione naturali,
quae de se consurgit ex qualitatibus corpori annexis; quia
in ea potest quidem dari parvitas materiae, puta in medico
qui ex necessitate mulierem tangit; modo (addendum) curet
ille non sistere in tali delectatione, eamque tangendo detestetur;
alias iam ageret propter delectationem, quia licet naturalis
sit, tamen (ut diximus) non est seiuncta a proximo periculo
transeundi in carnalem, si ex proposito quaeratur. His positis,
procedamus ad loquendum de singulis luxuriae speciebus.
1. De non consummatis. 2. De naturalibus consummatis. 3.
De consummatis contra naturam.
3.
Et I. De tactibus. Extra matrimonium mortales sunt omnes
tactus, oscula, et amplexus ob delectationem carnalem exerciti;
omnes enim eiusdem sunt naturae quam actus consummatus;
ut ex propos. 40. damnata ab Alex. VII. Unde explicandum
in confessione, an habiti sint cum eodem, an cum diverso
sexu, et an cum persona coniugata, cognata, aut sacra. Et
sic pariter mortalis est tactus propriorum genitalium, maxime
cum commotione spirituum, nisi fiat ex necessitate; si autem
ex curiositate vel levitate fiat, poterit esse tantum veniale,
modo tamen si obiter, ac sine mora, et absque commotione
spirituum, ac scandalo, aut periculo delectationis. Tactus
autem verendorum alterius corporis, maxime si sint nudi,
et fortius si diversi sexus, etiam secluso affectu venereo
habiti,
-
172 -
vix
unquam excusantur a mortali. Excipe tantum nisi fiant ob
necessitatem, puta a chirurgo, dummodo ipse in delectationem
non consentiat. Tangere autem genitalia brutorum, per se
non est lethale; sed tactum huiusmodi usque ad pollutionem,
merito, Bonac., Holzmann, Croix etc. (contra aliquos), non
excusant a mortali, cum sit actio valde incitans ad venerem1.
4.
Choreae si fiant a laicis, et modo honesto, sine inhonestis
gesticulationibus, sive periculosis, non sunt per se illicitae,
ut loquitur d. Antoninus cum aliis2.
5.
Mulier, aut adolescens non peccat, si permittat se pudice
iuxta morem tangi, nisi (excipe) ei constet de pravo affectu
tangentis, possitque tunc resistere sine sua infamia aut
scandalo aliorum, ut docent Caietan., Azor., Sa, Bonac.,
Busemb., etc. Peccat vero si non obsistat tactibus impudicis,
aut osculis morosis, vel furtivis3.
6.
Hinc dubitatur 1. An puella oppressa teneatur clamare si
oporteat, ad se liberandam a turpitudine. Alii, ut Navar.,
Soto, Bonac., etc., si ipsa resistit omni modo quo potest,
et si clamando periculum ei imminet infamiae, eam excusant,
nisi sit in periculo consentiendi; nec obstare dicunt illud
deuteronomii 22. 23., ubi damnatur puella, quia non clamavit,
eo quod (ut aiunt) tale praeceptum pertinebat ad externum
iudicium, in quo praesumebatur puella non clamans consensisse.
Alii vero ut Caiet. et Salmat. cum aliis, affirmant, et
haec quidem sententia ut tutior consulenda est, licet opposita
non sit prorsus damnanda, maxime si proximum non adsit periculum
consensus4.
7.
Dubitatur 2. An mulier teneatur potius mortem pati, vi repellendo
invasorem, quam sui violationem permittere. Negant Tolet.,
Sotus, Navarr., Holzmann, etc., modo voluntate resistat,
absitque periculum consensus. Sed haec opinio in praxi non
videtur probabilis, quia mulier, quiescendo in tali congressu,
nimis difficulter poterit se eximi a periculo consentiendi
in illum5. An autem et quomodo liceant tactus inter coniuges
aut sponsos. Vide quae dicentur de matrimonio cap. XVIII.
num. 7. et 43.
8.
II. De aspectibus. Aspicere verenda personae diversi sexus,
difficulter excusatur unquam a mortali, nisi forte aspectus
fiat e loco valde longinquo, et ita obiter, ut nullum periculum
delectationis adsit. Et etiam loquendo de verendis personae
eiusdem sexus, non excusarem a mortali virum morose et delectabiliter
aspicientem pulchrum adolescentem nudum. Censeo tamen cum
La-Croix (quidquid dicant Salmant.), simplicem aspectum
turpem, sine desiderio tactuum, nunquam induere speciem
personae quae aspicitur, nimirum consanguineae, sacrae,
aut coniugatae; species enim incestus, sacrilegii, vel adulterii
non contrahitur, nisi per actum quo pietas, vel ius coniugii
violatur6. Aspicere concubitum humanum sine dubio est lethale;
brutorum vero valde periculosum, unde nulli permittendum,
nisi tantum illis quibus incumbit animalia coniungere ad
generationem; modo absit in ipsis periculum consentiendi
in turpia7. Aspicere autem partes minus honestas mulieris,
sed non turpes, nempe brachia, crura, aut pectus, non semper
est per se mortale; sed si aspectus sit deliberatus et diuturnus,
aut si aspiciens sit ad venerem proclivis, difficillime
a mortali excusabitur; et idem sentio de eo qui vultum mulieris
pulchrae morose inspicit, saltem si inordinato affectu eam
diligit8. Aspicere picturas obscoenas ex mera curiositate,
dicunt aa. non esse mortale, si absit periculum turpis delectationis;
sed vir morose aspiciens pudenda muliebria depicta nuda,
vel levi velo tecta, nescio quomodo a mortali excusari possit9.
Qui autem pingunt vel exponunt huiusmodi imagines, gravissimo
peccato scandali delinquunt, cum ipsae valde adolescentes
ad libidinem
-
173 -
provocent1.
Et idem puto dicendum de iis qui eas domi retineret expositas
omnium aspectui.
9.
III. De verbis. Verba obscoena non sunt mortalia, si proferantur
ex ira, aut ioco, prout solent messores, vindemiatores,
et muliones. Secus si verba sint nimis lasciva, aut si proferantur
cum ipsarum rerum turpium delectatione, vel cum audientium
scandalo: Ubi (ait s. Antoninus) talia verba turpia dicuntur
ex quadam levitate ob solatium, quamvis de se non sint mortalia...
tamen potest esse mortale ratione scandali, ut cum audientes
sint debiles spiritu, et verba essent multum lasciva. Idem
dicendum de facientibus, vel cantantibus cantilenas plenas
lasciviis2. Scandalum autem ut plurimum adest, si huiusmodi
verba dicuntur coram puellis aut pueris, et maxime si quis
se iactat de aliquo peccato turpi: in quo se iactans tripliciter
ordinarie peccat. 1. quia gloriatur de re mala. 2. quia
magnum praebet scandalum, 3. quia de facili se complacet
de peccato patrato3. Insuper hic sedulo notandum cum Salmant,
et Roncaglia ex d. Thoma, non esse sine gravi periculo diuturnum
habere colloquium cum puella inordinate dilecta4.
10.
Audientes autem verba turpia, aut turpes comoedias tantum
ob curiositatem, aut tantum ob vanum solatium, possunt aliquando
excusari a mortali; nisi adsit delectatio turpis, vel illius
periculum, quod facile fere semper aderit in adolescentibus,
vel aliis parum timoratae conscientiae5: aut nisi adsit
scandalum, et ideo merito docet Bened. XIV.6, clericos et
religiosos non posse comoediis turpibus interesse sine scandalo
gravi. Et etiam merito hinc Holzmann et La-Croix propter
scandalum aliorum damnant de mortali eos qui pecunia aut
plausu cooperantur ad huiusmodi comoedias notabiliter turpes;
eosque qui eas impedire tenentur, aut commode possunt, et
non impediunt; ac fortius qui illas repraesentant7. Gravissime
quoque peccant qui libros componunt incitantes ad turpia,
vel ad inhonestos amores8. Hactenus de actibus luxuriae
non consummatis; nunc videamus de speciebus turpibus consummatis.
3 N. 415. et 416.
4
Tr. de 6. praec. a. 8.
1 Lib. 3. n. 417. ad 422.
2
N. 429.
3
N. 430.
4
Ibid. v. Utrum.
5 N. 368.
6
N. 421.
7
N. 419. in fin.
8
N. 422. et 423.
9
N. 424.
1 Lib. 3. n. 429. v. 10.
2
S. Antonin. p. 2. tit. 5. c. 1. §. 8.
3
Lib. 3. n. 426.
4
N. 422. in fin.
5
N. 426. et 427.
6
Bened. XIV. de synod. l. 11. c. 10.
7
Lib. 3. n. 427. et 428.
8
Ibid.
